Landkaart Indonesie
Indische Cultuur

De VOC en de Indo-Europeaan

Beknopte Geschiedenis (1)

 

Schepen van de VOC

VOC-vloot voor Indi, het latere Indonesi.


De oprichting van de VOC en de Indo-Europeaan
In navolging van de Portugezen en de Spanjaarden legde Cornelis Houtman in 1596 met een handelsvloot
aan voor de kust van Java. Nadat de handel in specerijen (zoals nootmuskaat, peper, kaneel, kruidnagel en foelie, de schil ervan) zeer winstgevend bleek, werd in 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht. Deze zou tot 1795 bestaan.

De VOC wilde geen kolonie vestigen, daarom mochten er nauwelijks vrouwen overkomen uit Nederland. Hierdoor en ook om hun loopbaan te verzekeren, gingen de mannen samenleven of trouwen met inlandse, Aziatische, vrouwen die vanwege hun huwelijk de Nederlandse nationaliteit kregen evenals de kinderen die uit deze relaties werden geboren. Als de vader onwettige kinderen erkende, hen liet dopen en als Europeanen opvoedde, konden zij ook deze status krijgen met vooruitzicht op een betrekking of huwelijk in de Europese gemeenschap (wat toentertijd erg gunstig was). De kinderen zullen zich later Indo-Europeanen* noemen en Indisch om zich te onderscheiden van de inheemse bevolking en de totoks, de 100%-Nederlander.

*
Het juridisch begrip 'Europeaan' werd daarnaast uitgebreid vanwege politieke en economische contacten met een aantal niet-Europese landen. Zo ontstond er de vreemde situatie dat er ook een aantal Siamezen en Japanners  te boek stonden als 'Europeaan'.

Top


Detail van een kruidnagelboom.

Detail van een kruidnagelboom.
De kruidnagels zijn wit tijdens de groei,
rood bij het rijpen en zwart na het drogen.

Aan het einde van de 18e eeuw raakte Ind in een isolement:  Frakrijk had Nederland bezet en daardoor was het contact tussen de VOC en Nederland verbroken.
De later door Frankrijk gezonden gouverneur-generaal riep door zijn
wijze van optreden zoveel kritiek op dat hij in 1811 werd teruggeroepen.
Mede hierdoor was het mogelijk dat de Engelsen, die ondertussen al de kleine eilanden Runion en Ile de France hadden veroverd, ook Java konden innemen. De Engelse overheersing duurde tot 1816, want toen  werd Java overgedragen aan het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden.

Vanaf toen werd het gebied bestuurd door Nederlandse ambtenaren en niet langer
meer door kooplieden van de VOC.

Top

Het drogen van kruidnagels op Ambon, Molukken.
 

Het drogen van kruidnagels
op Ambon, Molukken.


Economische positie van de Indo-Europeanen
De meeste Indo-
Europeanen zouden tot 1870 als ambtenaar bij de regering werken, maar steeds meer werden ze achtergesteld ten opzichte van de 'volbloed' Europeanen uit Nederland (de 'totoks') die in grote getale toestroomden en de beste betrekkingen kregen. De Mei-Beweging die in 1848 plaatsvond, was een eerste openlijk protest tegen dit onrecht.

In 1864 werd een Bestuursopleiding met het Klein-Ambtenaars-examen ingevoerd. Alle Indo-Europeanen maakten nu kans op een plaats binnen het bestuursstelsel, maar toch ontstonden er grote verschillen tussen hun toekomstperspectieven in de laagbetaalde betrekkingen en die van de 'totok' in hun felbegeerde hogere functies. Daarbij kregen ook steeds meer inlanders een baan in de koloniale samenleving aangeboden, mede omdat ze met minder geld genoegen namen..

Top


Vrouwen sorteren en ontbolsteren muskaatnoten.

 

 

 

Vrouwen sorteren
en ontbolsteren muskaatnoten.

 

 

 


Propaganda

Propaganda van de PNI, de Partai Nasional Indonesia

Zo begonnen veel Indo-Europeanen zich enerzijds vertrapt te voelen door de volbloed Nederlanders en anderzijds verdrongen door de inlanders.

Werkeloosheid, armoede en verpaupering vormden aan het einde van de 19e eeuw een groot probleem. De Indo's stonden erop "Europeaan" te zijn en toen kwam het begrip Indo-Europeaan in zwang, met de nadruk op Indo.

Zowel vanuit inheemse als niet-inheemse hoek ontstonden er verschillende bewegingen en de meeste ervan hadden een beter bestaan van de inheemse bevolking voor ogen. Deze bewegingen  hadden voornamelijk een adviserende rol, maar spoedig waren er ook nationale en revolutionaire groeperingen die een van Nederland onafhankelijke Indi wilden. Samen met enkele invloedrijke leiders richtte Soekarno in 1927 de revolutionaire groepering Partai Nasional Indonesia op.

Noot: Al werd de Indische gemeenschap vaak voorgesteld als een groep dat  klemzat tussen de inheemse mensen en de 'totokkers', in werkelijkheid bestonden er binnen de Indische gemeenschap zelf ook al zoveel verschillen en tegenstellingen in welstand en status dat er moeilijk sprake kan zijn van n bepaalde gemeenschap.

Top


Bronnen: 'Ik wilde eigenlijk niet gaan', een uitgave gebaseerd op de Tentoonstelling Thuisvaart
Weerzien met Indi, een uitgave van Waanders in samenwerking met het Tropenmuseum